Jeśli masz kocioł gazowy, sam sprawdzisz, czy pompa ciepła ma u Ciebie sens. Odpowiedź jest w Twoim kotle i możesz ją wyciągnąć w kilka mroźnych dni.
Jeśli dom utrzymuje temperaturę przy zasilaniu 45°C w najzimniejszy dzień roku, pompa ciepła zadziała bez wymiany grzejników.
To jest cały test. Poniżej — jak go zrobić i co zrobić z wynikiem.
Dlaczego akurat temperatura zasilania
Pompa ciepła nie „grzeje słabiej” niż kocioł. Grzeje taniej tylko wtedy, gdy grzeje nisko. Im wyższą temperaturę wody musi wyprodukować, tym mniej ciepła dostajesz z każdej kilowatogodziny prądu.
Kocioł węglowy czy starszy gazowy pracuje zwykle na 70–75°C. Pompa ciepła przy takiej temperaturze też zadziała — tylko jej współczynnik SCOP spadnie tak nisko, że rachunek będzie wyraźnie wyższy niż przy niskiej temperaturze. Przy 35°C ta sama pompa oddaje kilka razy więcej ciepła niż zużywa prądu. Cała opłacalność siedzi w tej jednej liczbie.
Mechanizm opisaliśmy szerzej w artykule COP i SCOP — co naprawdę mówią parametry pompy ciepła.
Dlatego pytanie „czy mój dom nadaje się do pompy ciepła” jest w praktyce pytaniem: czy ten dom da się ogrzać wodą o niskiej temperaturze. A to możesz sprawdzić kotłem, który już masz.
Test — krok po kroku
Uwaga: test jest przeznaczony dla kotłów gazowych. Kotła na węgiel, drewno lub pellet nie obniżaj samodzielnie, bo praca na zbyt niskiej temperaturze może mu szkodzić. Zapytaj serwis albo policz grzejniki z instalatorem.
Potrzebujesz mroźnego dnia, najlepiej takiego, w którym na dworze jest blisko minimum projektowego dla Twojego regionu (dla większości Polski to −16 do −20°C, na zachodzie kraju −12°C). Jeśli zima jest łagodna, zrób test przy −5°C i potraktuj wynik jako orientacyjny — w mroźniejszy dzień będzie odpowiednio trudniej.
1. Ustaw stałą temperaturę zasilania na 55°C. W kotłach gazowych to zwykle parametr „temperatura CO” albo krzywa grzewcza. Wyłącz na czas testu tryb pogodowy, jeśli go masz — chodzi o to, żeby temperatura była stała i znana.
2. Poczekaj dobę. Budynek ma bezwładność; pierwsze godziny nic nie znaczą.
3. Sprawdź, czy dom trzyma temperaturę. Nie „czy grzejniki są gorące” — czy w pokojach jest tyle stopni, ile chcesz. Jeśli tak, zejdź niżej.
4. Zejdź na 50°C, potem 45°C, potem 40°C. Za każdym razem czekaj dobę.
5. Zanotuj najniższą temperaturę, przy której dom nadal się dogrzewa.
Co oznacza wynik
| Dom trzyma temperaturę przy | Co to znaczy |
|---|---|
| 35°C i niżej | Sytuacja idealna. Pompa ciepła osiągnie wysoki SCOP bez żadnych zmian. Typowo dom po termomodernizacji z ogrzewaniem podłogowym. |
| 40–45°C | Bardzo dobrze. Pompa ciepła zadziała na istniejących grzejnikach. Taki wynik jest możliwy także w starszych domach, które mają choćby podstawowe ocieplenie. |
| 50–55°C | Zadziała, ale z gorszym wynikiem. Warto wymienić kilka najbardziej niedowymiarowanych grzejników — zwykle w największym pokoju i w pomieszczeniu narożnym — zamiast wszystkich. |
| powyżej 55°C | Pompa ciepła w tym stanie nie ma sensu ekonomicznego. Najpierw izolacja, potem wracamy do tematu. |
Ostatni wiersz jest ważniejszy niż trzy pierwsze. Jeśli dom potrzebuje 70°C, to nie jest problem grzejników — to jest problem strat ciepła. Wymiana grzejników go nie rozwiąże, tylko przesunie w czasie, a pompa ciepła nałożona na nieocieplony budynek daje bardzo drogie ogrzewanie. Zacznij od izolacji i audytu energetycznego.
Dlaczego grzejniki radzą sobie lepiej, niż sądzisz
Najczęstsze zaskoczenie tego testu: dom, który „na pewno wymaga 70 stopni”, dogrzewa się przy 45°C. Powody są dwa i oba działają na Twoją korzyść.
Grzejniki są zwykle przewymiarowane. Dobierano je z zapasem, do nieocieplonego jeszcze budynku i przy założeniu ostrzejszej zimy niż ta, która realnie przychodzi.
Dom w międzyczasie ocieplono. Wymiana okien, ocieplenie poddasza, docieplenie ścian — każda z tych rzeczy obniża temperaturę, jakiej potrzebuje instalacja, a nikt po takiej modernizacji nie przelicza grzejników od nowa.
Efekt jest taki, że instalacja zaprojektowana na 70°C bardzo często pracuje dziś komfortowo na 45°C i nikt o tym nie wie, bo nikt nie próbował.
Czego ten test nie sprawdzi
Uczciwie — kilku rzeczy nie da się wyczytać z kotła:
- Moc przyłączeniowa. Pompa ciepła powyżej pewnej mocy wymaga instalacji trójfazowej. Sprawdzisz to w umowie z dystrybutorem, nie na kotle.
- Miejsce na jednostkę zewnętrzną i odległość od okien sypialni — jednostka pracuje głośniej w mrozy, kiedy najbardziej się jej potrzebuje.
- Instalacja jednorurowa. Jeśli grzejniki są wpięte szeregowo w jedną pętlę, wynik testu może być mylący, bo ostatni grzejnik dostaje wodę już wychłodzoną. Rozpoznasz ją po tym, że w najdalszym pokoju zawsze było chłodniej.
- Stan komina — nieistotny dla pompy, ale istotny, jeśli test wypadnie źle i zostajesz przy kotle.
Co dalej
Jeśli wynik mieści się w przedziale 35–45°C, następnym krokiem jest dobór mocy i policzenie, ile ta inwestycja realnie kosztuje razem z pracami towarzyszącymi. Ta druga liczba jest tą, o której sprzedawcy mówią najmniej — rozpisaliśmy ją w artykule adaptacja domu do pompy ciepła.
Jeśli wynik to 50–55°C, przeczytaj najpierw, ile kosztuje częściowa wymiana grzejników i czy w Twoim przypadku wystarczy — bo najczęściej wystarczy.
A jeśli powyżej 55°C: wróć do tego testu po ociepleniu domu. Ta sama procedura, ten sam kocioł, inny wynik.