Mokre czy sezonowane drewno — co naprawdę wychodzi taniej

Na składzie leżą obok siebie dwie sterty tego samego buku. Jedna jest wyraźnie tańsza. Wybór wygląda na oczywisty — i dla większości kupujących na tym się kończy, bo porównuje się cenę metra, a nie cenę ciepła.

To jest jedno z niewielu miejsc na rynku opału, gdzie te dwie rzeczy prowadzą do odwrotnych wniosków.

Odpowiedź krótko

Mokre drewno jest tańsze za metr przestrzenny i wyraźnie droższe za kilowatogodzinę ciepła. Kupione jesienią na bieżący sezon jest po prostu złym zakupem — płacisz mniej przy dostawie i więcej za każdą godzinę, w której dom jest ciepły.

Sens ma tylko w jednym scenariuszu: kupujesz z rocznym wyprzedzeniem i sezonujesz sam. Wtedy płacisz cenę mokrego, a palisz suchym.

Dlaczego 10% różnicy w energii robi ponad 30% różnicy w koszcie

Tu jest cała rzecz, którą łatwo przeoczyć.

Sucha masa w metrze przestrzennym jest mniej więcej stała — dla buku około 440 kg. Woda dochodzi na wierzch, więc metr mokrego drewna jest cięższy, nie lżejszy: przy 50% wilgotności waży około 880 kg wobec 550 kg dla sezonowanego.

Wartość opałowa jednego kilograma spada z 3,97 do 2,23 kWh, bo część energii idzie na odparowanie wody i ucieka kominem jako para. Ale ponieważ kilogramów jest więcej, energia brutto w metrze różni się tylko o jakieś 10% — 2185 kWh wobec 1963 kWh.

Gdyby na tym się kończyło, mokre drewno byłoby rozsądnym zakupem.

Nie kończy się, bo dochodzi kocioł. Kocioł zgazowujący wymaga wilgotności poniżej 25% i na mokrym drewnie albo nie osiąga temperatury zgazowania, albo pracuje ze sprawnością rzędu 55% zamiast 80%. Użytecznego ciepła zostaje 1080 kWh z metra wobec 1748 kWh — prawie o połowę mniej.

Różnicy nie robi wartość opałowa drewna, tylko to, co kocioł potrafi z niego wyciągnąć.

Ile tracisz w praktyce

Dom o zapotrzebowaniu 15 000 kWh na sezon potrzebuje około 8,6 mp buku sezonowanego albo 13,9 mp mokrego. To nie tylko różnica w rachunku — to również o połowę więcej dowozów, miejsca w składziku i noszenia.

Przy obecnych cenach z tabeli wyżej mokre drewno wychodzi drożej mimo niższej ceny metra. Aktualną różnicę policzysz w kalkulatorze na stronie kosztów, gdzie oba stany są osobnymi pozycjami.

Czy schnące drewno się kurczy — i o ile naprawdę

Prawie każdy, kto sezonował drewno, widział, że sterta po roku jest niższa, i to bez niczyjej ingerencji. Mówi się nawet o utracie jednej trzeciej. Warto rozdzielić, co się tu właściwie kurczy, bo odpowiedź ma konsekwencje przy zakupie.

Sterta osiada sama i nie trzeba jej przekładać. Schnące polana kurczą się nierównomiernie — w poprzek słojów mocniej niż wzdłuż promienia — więc zmieniają kształt, tracą przyleganie i pod własnym ciężarem układają się ciaśniej. Niemieckie źródła handlowe, gdzie Raummeter jest jednostką rozliczeniową, podają to wprost: sterta mierząca świeżo równe 10 Raummeter po dwóch latach daje „dobre 9” — nie dlatego, że drewno znika, tylko dlatego, że robi się zwarte. Dla świerku spotyka się około 5%.

Samo drewno kurczy się jednak niewiele, bo kurczy się wyłącznie poniżej punktu nasycenia włókien, w okolicach 30% wilgotności liczonej od suchej masy. Świeże drewno przy 50% wilgotności względnej ma około 100% w przeliczeniu na suchą masę, więc jest daleko powyżej progu; wysuszenie do 20% względnej to zejście do 25% suchej masy, czyli ledwie przekroczenie progu. Stąd te ~3% dla buku, a nie kilkanaście procent podawane dla drewna suszonego do zera.

Uwaga na konwencję: 20% wilgotności względnej (norma PN-EN, tak podaje większość polskich sprzedawców) to co innego niż 20% liczone od suchej masy (konwencja niemiecka). W tej drugiej skurcz buku wychodzi około 6%. Liczby w tym artykule są w konwencji względnej.

Jeśli więc twoja sterta straciła wyraźnie więcej niż te kilka procent, to prawie na pewno była wysypana luzem, nie ułożona — a schnięcie tylko przyspieszyło jej osiadanie do gęstości, jaką ma drewno ułożone. Kurczy się powietrze między polanami, nie drewno.

Największa pułapka przy zakupie

Ta sama różnica występuje jako różnica jednostek, i to ona kosztuje pieniądze. Metr przestrzenny (mp) i metr nasypowy (mpn) to nie to samo — przelicznik to około 0,7, czyli 30% różnicy. Sprzedawca podający „metr” bez doprecyzowania może mieć na myśli każdy z nich.

Pytaj wprost: metr przestrzenny czy nasypowy, i czy cena dotyczy drewna wysypanego czy ułożonego. Jeden z dużych sprzedawców, którego sprawdzaliśmy, podaje buk właśnie za metr nasypowy — dlatego nie ma go w naszym koszyku. Bez przeliczenia jego cena wyglądałaby na o jedną trzecią niższą, niż jest w rzeczywistości.

Co to znaczy dla naszego wyliczenia

Wszystkie ceny w tabeli pochodzą od sprzedawców podających metr przestrzenny, nie nasypowy, więc są porównywalne między sobą.

Skurcz samego drewna pomijamy. Nasi sprzedawcy mierzą przy dostawie — big-bagi napełniane przy wysyłce, wywrotki, palety — więc metr sezonowanego zawiera o te ~3% więcej suchej masy niż metr mokrego. Nie modelujemy tego, bo 3% wewnątrz przelicznika obarczonego rozrzutem 0,65–0,75 m³ na metr to udawana dokładność. Warto natomiast wiedzieć, w którą stronę działa: uwzględnienie skurczu powiększyłoby przewagę drewna sezonowanego, nie zmniejszyło — z 38% do mniej więcej 42%.

Co mokre drewno robi z kotłem i kominem

Rachunek to nie wszystko. Spalanie mokrego drewna wytrąca w kominie kreozot, co podnosi ryzyko pożaru sadzy i skraca odstępy między czyszczeniami. Wymiennik kotła zarasta smołą, a sprawność spada dalej w trakcie sezonu — więc liczba 55% z naszego wyliczenia jest raczej optymistyczna niż ostrożna.

Rośnie też emisja dymu i pyłów. W gminie z uchwałą antysmogową i kontrolami to nie jest wyłącznie kwestia komfortu sąsiadów.

Kiedy mokre drewno faktycznie się opłaca

Wtedy, gdy kupujesz na przyszły sezon, nie na bieżący. Buk potrzebuje 18–24 miesięcy pod zadaszeniem, z przewiewem z boków i odstępem od gruntu. Sama plandeka narzucona na stertę nie wysuszy drewna — zatrzyma w nim wilgoć.

Jeśli masz gdzie i kiedy, to jest realna oszczędność: płacisz cenę mokrego, a po dwóch latach palisz suchym. Jeśli nie masz — dopłata za sezonowane zwraca się w tym samym sezonie.

Jak sprawdzić, co dostałeś

Wilgotnościomierzem do drewna, za kilkadziesiąt złotych. Mierzy się na świeżo rozłupanej powierzchni w środku polana, nie na zewnątrz — wierzch potrafi być suchy przy mokrym wnętrzu i to jest najczęstsze źródło złudzeń.

Sezonowane to poniżej 20%. Świeże potrafi mieć 45–55%. Wszystko powyżej 25% oznacza, że kocioł zgazowujący nie będzie pracował tak, jak powinien.

Jak liczyliśmy

Ceny to bieżące średnie z naszego cotygodniowego monitoringu — buk sezonowany z czterech sprzedawców, mokry z trzech, przy czym trzej podają obie ceny naraz, więc porównanie idzie po tym samym sklepie, a nie po dwóch różnych rynkach.

Energię liczymy jako suchą masę w metrze przestrzennym razy wartość opałową przy danej wilgotności, razy sprawność kotła. Wartość opałowa przy wilgotności w to 18,5 × (1 − w) − 2,443 × w [MJ/kg], gdzie drugi człon jest ciepłem parowania uchodzącym kominem.

Jedyną wielkością, której nie mierzymy, jest wilgotność drewna mokrego. Sprzedawca pisze „świeże” i ma na myśli cokolwiek między 35% a 55%, a przy wysokich wartościach człon parowania reaguje mocno — dlatego koszt kWh dla mokrego traktuj jako orientacyjny, a nie jako punkt.

Ceny w tabeli odświeżają się same. To, co widzisz, jest liczone na danych z ostatniej aktualizacji trackera, nie wpisane na sztywno w dniu publikacji.